Ünyeli Gürcüler (Murat Şahin)

Ünye, Karadeniz sahilinin şirin ilçelerinden birisi. Bu şirin ve güzel ilçenin tarihi M. Ö. sine kadar gidiyor. Bir çok halkın yaşadığı bu topraklara 1877-78 Osmanlı-Rus savaşından sonra (veya bilinen adı ile 93 harbinden sonra) Kafkasya’dan Müslüman ahalide yerleştirildi.

Ünyeli Gürcüler (Murat Şahin)

Önsöz : 

Ünye, Karadeniz sahilinin şirin ilçelerinden birisi. Bu şirin ve güzel ilçenin tarihi M. Ö. sine kadar gidiyor. Bir çok halkın yaşadığı bu topraklara 1877-78 Osmanlı-Rus savaşından sonra (veya bilinen adı ile 93 harbinden sonra) Kafkasya’dan Müslüman ahalide yerleştirildi. 93 harbini kaybeden Osmanlı Devleti, orada yaşayan Müslüman ahalinin ne olacağı sorunu ile de yüz yüze kalmıştı. İmzalan anlaşma sonucunda Batum ve Acara bölgesinde yaşayan Müslüman halk 3 yıl içinde ya bölgeyi terk edecek, yada Rusya vatandaşı olacaktı. Göçün ana sebeplerinden biri bu savaş olsa da, göçün yoğun olmasının başka sebepleri de vardır. Bununla ilgili bir çalışma tarihçilerimizi beklemektedir.

Aynı tarihlerde ve sonraki yıllarda Osmanlı İmparatorluğu’nun çekilmek zorunda kaldığı Balkanlar ve Kafkaslar’dan kitleler halinde göçler başlamıştı Anadolu’ya. Benim burada incelediğim halk Güney Kafkasya’dan Anadolu’ya, özellikle Karadeniz sahili boyunca yerleştirilen halklardan biri olan Gürcüler. Diğer Kafkas halkları gibi Gürcüler’de 93 harbinden sonra kitleler halinde Anadolu’ya göç etmeye başladılar. Bu göç hakkında detaylı bir araştırma günümüze dek yapılmamıştır. Muhaceret esnasında bir çok insan yollarda salgın hastalık, olumsuz göç koşulları nedeniyle ölmüştür.

Benim araştırma konum ise Ünye’ye yerleştirilen Gürcü’ler hakkında. (Kartveliler) Bu çalışma bilimsel bir araştırma değil. Sadece o bölgede yaşayan Gürcülerin dili (lehçesi), adetleri, kısacası yaşam tarzları ile ilgili bir çalışma. Özellikle kullanılan dilin (lehçenin) unutulmaması, eskilerin kültürel özelliklerinin yitirilmemesi için yapılmış bir çalışma. Günümüz dünyası hızla globalleşmekte ve bir çok kadim kültür tarihe karışmaktadır. Baskın ABD kültürü karşında Avrupa bile çaresiz durumdadır. Bizde güzel Anadolu’muza, köklü bir kütlere sahip olan Gürcülerin de katkısı unutulmasın ve o kültürel değerlerden kitaplarda korunabilecek olanlarını koruyalım düşüncesiyle bu çalışmayı yapmaya karar verdik.

Çalışmamızdan istenilen neticeyi alabilmek için okuyucunun bazı ön bilgilere ihtiyacı vardır. Bunlar;

Türk alfabesiyle gürcüce kelimelerin telaffuzu ve yazımı mümkün değil. Gürcü alfabesi 5’i ünlü 28’i ünsüz olmak üzere 33 harften oluşan, sadece Gürcüler ve Gürcülere akraba olan (Lazlar, Svanlar, Megreller) halkların kullandığı bir alfabedir. Çalışmamızda Gürcü alfabesiyle yazılan kelimelerin yanına latin alfabesiyle telaffuzlarını da ekledik. Türkçe’den karşılayamadığımız harflerin bazılarının altı çizilmiş bazıları da koyu olarak yazılmıştır. En doğru olanı ise bugün kullanılan aktüel Gürcüce’nin okuma ve yazmasını öğrenmektir. Bunun için biraz gayret yeterlidir. İsteyenler gürcüce öğrenme kitaplarından bunu biraz gayret neticesinde çok rahatlıkla öğrenebilirler. (Fakat gürcüce konuşabiliyorsanız bu mümkündür.)


ნალია - Selender (Nalia)

Gürcüce’deki, Dz, k, k, c, tz, ts, p, t, h harflerinin Türk alfabesinde karşılığı yoktur. Biz bu problemi aşmak için telaffuzu, Türk harfleriyle karşılanamayan sesleri yukarıdaki harfleri yan yana getirerek karşılamaya çalıştık. Bu harflerin telaffuzunu bilmiyorsanız, Gürcüce bilen birinden mutlaka öğrenmeniz gereklidir. Tzkali: Su demek. Buradaki tz ve k harfi Türkçe deki tz ve k gibi okunmaz. Hilivi : Zehirli kertenkele demektir. H harfi de Türkçe deki h gibi okunmaz. Yine gürcüce de aynı kelime hem soru hem cevap olmaktadır. Biz bir kelime soru ve cevap için aynı şekilde kullanıyorsa o kelimeyi ya soru olarak yazdık yada cevap olarak. Soru ve cevabı farklı olan kelimenin iki halini de yazdık. Buna bir örnek verecek olursak;

Ahmedam kali Gagdo ? : Ahmet karısını bıraktı mı? (boşadı mı?) Cevap : Gagdo: Bıraktı’dır. Şin tzehvidena ? : Eve gidecek misin? Cevap: Tzevdena : Gideceğim.

Kelime çekiminede aşağıda örnekleri verdik. Zaten çalışmamızda daha çok çekimlerin hemen hemen hepsini yazdık. Yazmadıklarımızı da okuyucunun anlayacağını düşündük. Yine belirtmeliyim ki bu kitap gürcüce öğretme kitabı değil. Gürcüce öğrenmek için İnternet’ten (web adresleri aşağıya eklenmiştir.) ve bu konuyla alakalı yazılmış kitaplardan istifade edebilirsiniz. Bu kitabın temel özelliği Ünye’deki gürcülerin konuştuğu lehçenin unutulmaması için kaleme alınmasıdır.

Me (ben) – Amevğe : Çıkardım - Şevcame : Yedim - Evğe: Aldım 
Şen (sen) – Ameyğe : Çıkardın - Şicame : Yedin - Eyğe : Aldın
İman (o) – Ameyğo : Çıkardı - Şicama : Yedi - Eyğo : Aldı 
Çven (biz) – Amevğet : Çıkardık - Şevcamet : Yedik - Evğet : Aldık 
Tkven (siz) – Ameyğet : Çıkardınız - Şicamet : Yediniz - Eyğet : Aldınız 
İmatma (Onlar) – Ameyğes : Çıkardılar - Şicames : Yediler - Eyğes : Aldılar

Eğer bulunduğunuz yerde gürcüce konuşuluyorsa iki üç ay içinde konuşmaya ve anlamaya başlarsınız. Özellikle bu işler için köyler çok idealdir. Ailenizde bilen varsa gürcüce konuşmalarını isteyebilirsiniz.

Çalışmam sırasında başlangıcından sonuna kadar bana sabırla yardım eden dedeme, yengeme, çok kıymetli annem ile yardımlarını çalışmam boyunca esirgemeyen akrabalarıma ve görüştüğüm tüm Kartvelilere teşekkür ediyorum. Özellikle Ekincik Köyü sakinlerine, Yenikent Merkez Mahallesi (Çamurluk) sakinlerine en içten duygularımla gönül dolusu teşekkür ediyorum. Çalışmamın bu 3/1’lik kısmıdır. Henüz bilgisayara geçiremediğim bir hayli fazla kelime vardır. Bunları da çalışmamamız kitap haline geldiğinde inşallah göreceksiniz. Kartvelliği ve Kartveli kültürünü unutmamamız umuduyla!

მურათ შაჰინ - Murat Şahin


İlgili Galeriler
Yorum Ekle
İsim
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.